Theo lời kể của các bậc cao niên, khoảng năm 1900, người dân di cư về đây lập làng và giáo họ Xuân Ninh cũng được hình thành vào thời gian này. Khi đó, Xuân Ninh là một họ lẻ thuộc giáo xứ Trà Cổ, địa phận Hải Phòng. Hằng tuần, cha xứ Trà Cổ vào dâng Thánh lễ và ban các bí tích cho giáo dân.

Về sau, Tòa Giám mục Hải Phòng bổ nhiệm hai linh mục thừa sai người Pháp mang tên Việt Nam là Cha Minh, kế nhiệm là Cha Tế, làm chánh xứ. Từ đó, giáo xứ Xuân Ninh chính thức được thành lập và nhận Thánh Giuse làm Quan Thầy.

Đến khoảng các năm 1924 - 1925, ngôi nhà thờ hiện nay mới được khởi công xây dựng và khánh thành vào năm 1926. Theo lời các cụ kể lại, việc xây dựng nhà thờ được Dòng Thánh Giuse và một giáo xứ tại Pháp, cũng nhận Thánh Giuse làm Quan Thầy, tích cực hỗ trợ tài chính. Bên cạnh đó còn có sự đóng góp của một gia đình người Pháp hảo tâm cùng toàn thể giáo dân Xuân Ninh thời bấy giờ.

Ngôi thánh đường được xây dựng khang trang, nguy nga và lộng lẫy với những hàng cột gỗ lim to lớn, đen bóng, bền bỉ cùng thời gian. Tháp chuông cao vút, sừng sững và uy nghi, được thiết kế với hai quả chuông có đường kính khoảng 1,2 mét do người Pháp trao tặng. Vì thế, mỗi khi tiếng chuông nhà thờ ngân vang vào buổi ban mai, trưa hay chiều, âm thanh có thể vọng xa hàng chục cây số.

Trải qua thời gian, nhà thờ dần bị ảnh hưởng bởi phong ba, bão táp hằng năm. Đặc biệt, sau trận bão đêm ngày 02/09/1954, một số tháp phụ bị gãy đổ và hư hại nặng. Sau này, bà con giáo dân còn ở lại miền Bắc đã từng bước tu sửa lại các hạng mục, nhất là tháp chuông, nhằm gìn giữ như một di tích lịch sử cho các thế hệ mai sau.

Nhà thờ và tháp chuông được khởi công sửa chữa, tân trang từ tháng 02 năm 2001 và đến nay các hạng mục chính đã hoàn thành. Tuy nhiên, phần nội thất bên trong vẫn đang tiếp tục được tu bổ.

Nhìn lại gần một thế kỷ đã qua, các thế hệ giáo dân Xuân Ninh, người còn người mất, cùng đoàn con cháu sinh sống khắp nơi, vẫn luôn ghi nhớ và long trọng mừng kính lễ Quan Thầy Thánh Giuse vào ngày 19/03 hằng năm để tạ ơn Thiên Chúa và tri ân Thánh Cả Giuse. Các tín hữu luôn xác tín rằng Ngài đã bao bọc, chở che và gìn giữ cộng đoàn được bình an vượt qua biết bao biến cố và thăng trầm của lịch sử.

Sưu tầm & biên soạn